<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?><rss version="2.0"
	xmlns:content="http://purl.org/rss/1.0/modules/content/"
	xmlns:wfw="http://wellformedweb.org/CommentAPI/"
	xmlns:dc="http://purl.org/dc/elements/1.1/"
	xmlns:atom="http://www.w3.org/2005/Atom"
	xmlns:sy="http://purl.org/rss/1.0/modules/syndication/"
	xmlns:slash="http://purl.org/rss/1.0/modules/slash/"
	>

<channel>
	<title>Uncategorized archivos - Dr. Attilio Radomile</title>
	<atom:link href="https://draradomile.com/category/uncategorized/feed/" rel="self" type="application/rss+xml" />
	<link>https://draradomile.com/category/uncategorized/</link>
	<description>Especialista en Microbiota Oral</description>
	<lastBuildDate>Sat, 28 Mar 2026 19:07:45 +0000</lastBuildDate>
	<language>es</language>
	<sy:updatePeriod>
	hourly	</sy:updatePeriod>
	<sy:updateFrequency>
	1	</sy:updateFrequency>
	<generator>https://wordpress.org/?v=6.9.4</generator>

<image>
	<url>https://draradomile.com/wp-content/uploads/2023/05/cropped-diente-aradomile-1-32x32.png</url>
	<title>Uncategorized archivos - Dr. Attilio Radomile</title>
	<link>https://draradomile.com/category/uncategorized/</link>
	<width>32</width>
	<height>32</height>
</image> 
	<item>
		<title>Disbiosis Oral y Sarcopenia Impacto del Eje Microbiano Oral-Intestinal-Muscular</title>
		<link>https://draradomile.com/2026/03/28/disbiosis-oral-y-sarcopenia-impacto-del-eje-microbiano-oral-intestinal-muscular/</link>
					<comments>https://draradomile.com/2026/03/28/disbiosis-oral-y-sarcopenia-impacto-del-eje-microbiano-oral-intestinal-muscular/#respond</comments>
		
		<dc:creator><![CDATA[Attilio Radomile]]></dc:creator>
		<pubDate>Sat, 28 Mar 2026 15:46:29 +0000</pubDate>
				<category><![CDATA[Uncategorized]]></category>
		<guid isPermaLink="false">https://draradomile.com/?p=928</guid>

					<description><![CDATA[<p>Revista Latinoamericana de Ortodoncia y Odontopediatría Artículo Original Disbiosis Oral y Sarcopenia Impacto del Eje Microbiano Oral-Intestinal-Muscular &#160; &#160; ●Attilio Radomile1 ●Luis Díaz2 ●Carlos Bucce3 ●María Cristina Aguilera4 1.PhD: Ciencias Biomédicas, Especialista en Diagnóstico Salival, Microbiota Oral, Medicina Dental del Sueño. UNIAGSFMI, Cambridge International University / PhD in Biomedical Sciences, Specialist in Salivary Diagnostics, Oral [&#8230;]</p>
<p>La entrada <a href="https://draradomile.com/2026/03/28/disbiosis-oral-y-sarcopenia-impacto-del-eje-microbiano-oral-intestinal-muscular/">Disbiosis Oral y Sarcopenia Impacto del Eje Microbiano Oral-Intestinal-Muscular</a> se publicó primero en <a href="https://draradomile.com">Dr. Attilio Radomile</a>.</p>
]]></description>
										<content:encoded><![CDATA[<div style="background-color: #1e3a5f; background-image: linear-gradient(135deg, #1e3a5f 0%, #2c3e50 100%); padding: 50px 20px; text-align: center; border-bottom: 4px solid #34495e; width: 100%; box-sizing: border-box;">
<div style="color: white; font-size: 13px; text-transform: uppercase; letter-spacing: 4px; margin-bottom: 15px; opacity: 0.9; font-family: sans-serif;">Revista Latinoamericana de Ortodoncia y Odontopediatría</div>
<div style="display: inline-block; background: rgba(255,255,255,0.15); padding: 8px 24px; border-radius: 3px; font-size: 12px; color: white; margin-bottom: 20px; text-transform: uppercase; letter-spacing: 2px; font-family: sans-serif; font-weight: 600;">Artículo Original</div>
<h1 style="color: white; font-size: 36px; margin: 20px 0; line-height: 1.2; font-weight: bold; font-family: Georgia, serif; max-width: 900px; display: block; margin-left: auto; margin-right: auto;">Disbiosis Oral y Sarcopenia</h1>
<div style="color: white; font-size: 20px; font-style: italic; opacity: 0.95; font-family: Georgia, serif; margin-top: 10px;">Impacto del Eje Microbiano Oral-Intestinal-Muscular</div>
</div>
<p>&nbsp;</p>
<style>
        :root {<br />            --primary-color: #1e3a5f;<br />            --secondary-color: #2c3e50;<br />            --accent-color: #34495e;<br />            --text-color: #2d3748;<br />            --bg-color: #ffffff;<br />            --bg-light: #f7f8fa;<br />            --border-color: #e2e8f0;<br />            --muted-color: #4a5568;<br />            --highlight-bg: #edf2f7;<br />        }</p>
<p>        * {<br />            margin: 0;<br />            padding: 0;<br />            box-sizing: border-box;<br />        }</p>
<p>        body {<br />            font-family: 'Georgia', 'Times New Roman', serif;<br />            line-height: 1.6;<br />            color: var(--text-color);<br />            background-color: var(--bg-light);<br />        }</p>
<p>        /* Header & Navigation */<br />        .journal-header {<br />            background: linear-gradient(135deg, #1e3a5f, #2c3e50);<br />            color: white;<br />            padding: 2.5rem 0;<br />            text-align: center;<br />            border-bottom: 4px solid #34495e;<br />        }</p>
<p>        .journal-title {<br />            font-size: 0.85rem;<br />            text-transform: uppercase;<br />            letter-spacing: 4px;<br />            opacity: 0.9;<br />            margin-bottom: 0.5rem;<br />            font-family: 'Helvetica', 'Arial', sans-serif;<br />        }</p>
<p>        .article-type {<br />            display: inline-block;<br />            background: rgba(255,255,255,0.15);<br />            padding: 0.25rem 1.5rem;<br />            border-radius: 3px;<br />            font-size: 0.8rem;<br />            margin: 1rem 0;<br />            text-transform: uppercase;<br />            letter-spacing: 2px;<br />            font-family: 'Helvetica', 'Arial', sans-serif;<br />        }</p>
<p>        .main-title {<br />            font-size: 2.2rem;<br />            max-width: 900px;<br />            margin: 1rem auto;<br />            line-height: 1.3;<br />            font-weight: 700;<br />            letter-spacing: -0.5px;<br />        }</p>
<p>        .subtitle {<br />            font-size: 1.4rem;<br />            opacity: 0.95;<br />            font-weight: 300;<br />            margin-top: 0.5rem;<br />            font-style: italic;<br />        }</p>
<p>        /* Authors */<br />        .authors-section {<br />            background: white;<br />            padding: 2rem;<br />            text-align: center;<br />            border-bottom: 1px solid var(--border-color);<br />        }</p>
<p>        .authors-list {<br />            display: flex;<br />            justify-content: center;<br />            flex-wrap: wrap;<br />            gap: 2rem;<br />            max-width: 1000px;<br />            margin: 0 auto 2rem auto;<br />        }</p>
<p>        .author {<br />            display: flex;<br />            align-items: center;<br />            gap: 0.5rem;<br />        }</p>
<p>        .author-name {<br />            font-weight: 600;<br />            color: var(--text-color);<br />            font-size: 1.1rem;<br />        }</p>
<p>        .author-icon {<br />            color: var(--primary-color);<br />            font-size: 0.8rem;<br />        }</p>
<p>        /* Afiliaciones */<br />        .affiliations {<br />            max-width: 900px;<br />            margin: 0 auto;<br />            text-align: left;<br />            background: var(--bg-light);<br />            padding: 2rem;<br />            border-radius: 4px;<br />            border-left: 3px solid var(--primary-color);<br />        }</p>
<p>        .affiliation-item {<br />            margin-bottom: 1rem;<br />            font-size: 0.9rem;<br />            line-height: 1.5;<br />            color: var(--muted-color);<br />            padding-left: 1rem;<br />            text-indent: -1rem;<br />        }</p>
<p>        .affiliation-number {<br />            color: var(--primary-color);<br />            font-weight: bold;<br />            margin-right: 0.5rem;<br />        }</p>
<p>        .corresponding {<br />            margin-top: 2rem;<br />            padding-top: 1.5rem;<br />            border-top: 1px solid var(--border-color);<br />            font-size: 0.9rem;<br />            color: var(--muted-color);<br />            font-family: 'Helvetica', 'Arial', sans-serif;<br />        }</p>
<p>        /* Navigation */<br />        .nav-sticky {<br />            position: sticky;<br />            top: 0;<br />            background: white;<br />            z-index: 100;<br />            box-shadow: 0 2px 4px rgba(0,0,0,0.08);<br />            padding: 1rem 0;<br />            border-bottom: 1px solid var(--border-color);<br />        }</p>
<p>        .nav-container {<br />            max-width: 1200px;<br />            margin: 0 auto;<br />            display: flex;<br />            justify-content: center;<br />            flex-wrap: wrap;<br />            gap: 0.5rem;<br />            padding: 0 1rem;<br />        }</p>
<p>        .nav-link {<br />            text-decoration: none;<br />            color: var(--text-color);<br />            font-weight: 500;<br />            padding: 0.5rem 1.2rem;<br />            border-radius: 3px;<br />            transition: all 0.3s;<br />            font-family: 'Helvetica', 'Arial', sans-serif;<br />            font-size: 0.9rem;<br />        }</p>
<p>        .nav-link:hover {<br />            background: var(--bg-light);<br />            color: var(--primary-color);<br />        }</p>
<p>        /* Main Content */<br />        .container {<br />            max-width: 900px;<br />            margin: 0 auto;<br />            padding: 3rem;<br />            background: white;<br />            margin-top: 2rem;<br />            margin-bottom: 2rem;<br />            border-radius: 0;<br />            box-shadow: 0 1px 3px rgba(0,0,0,0.05);<br />            border: 1px solid var(--border-color);<br />        }</p>
<p>        .section {<br />            margin-bottom: 3rem;<br />        }</p>
<p>        h2 {<br />            color: var(--primary-color);<br />            font-size: 1.6rem;<br />            margin-bottom: 1.5rem;<br />            padding-bottom: 0.5rem;<br />            border-bottom: 2px solid var(--primary-color);<br />            font-weight: 700;<br />            font-family: 'Helvetica', 'Arial', sans-serif;<br />        }</p>
<p>        h3 {<br />            color: var(--secondary-color);<br />            font-size: 1.3rem;<br />            margin-top: 2rem;<br />            margin-bottom: 1rem;<br />            font-weight: 600;<br />        }</p>
<p>        h4 {<br />            color: var(--accent-color);<br />            font-size: 1.1rem;<br />            margin-top: 1.5rem;<br />            margin-bottom: 0.75rem;<br />            font-weight: 600;<br />        }</p>
<p>        p {<br />            margin-bottom: 1rem;<br />            text-align: justify;<br />            font-size: 1.05rem;<br />        }</p>
<p>        /* Abstract Box */<br />        .abstract-box {<br />            background: #f8f9fa;<br />            border: 1px solid #dee2e6;<br />            padding: 2rem;<br />            margin: 2rem 0;<br />            border-radius: 0;<br />            border-left: 4px solid var(--primary-color);<br />        }</p>
<p>        .abstract-title {<br />            font-size: 1.2rem;<br />            color: var(--primary-color);<br />            margin-bottom: 1rem;<br />            font-weight: 700;<br />            font-family: 'Helvetica', 'Arial', sans-serif;<br />            text-transform: uppercase;<br />            letter-spacing: 1px;<br />        }</p>
<p>        .keywords {<br />            margin-top: 1.5rem;<br />            padding-top: 1rem;<br />            border-top: 1px solid var(--border-color);<br />            font-size: 0.9rem;<br />            color: var(--muted-color);<br />        }</p>
<p>        .keywords strong {<br />            color: var(--secondary-color);<br />        }</p>
<p>        /* Images */<br />        .figure {<br />            margin: 2.5rem 0;<br />            text-align: center;<br />            background: white;<br />            padding: 1.5rem;<br />            border: 1px solid var(--border-color);<br />            page-break-inside: avoid;<br />        }</p>
<p>        .figure img {<br />            max-width: 100%;<br />            height: auto;<br />            border: 1px solid #e2e8f0;<br />        }</p>
<p>        .figure-caption {<br />            margin-top: 1rem;<br />            font-size: 0.9rem;<br />            color: var(--muted-color);<br />            font-style: italic;<br />            text-align: left;<br />            line-height: 1.4;<br />        }</p>
<p>        .figure-number {<br />            font-weight: bold;<br />            color: var(--primary-color);<br />            font-style: normal;<br />        }</p>
<p>        /* Tables */<br />        .table-container {<br />            overflow-x: auto;<br />            margin: 2rem 0;<br />            border: 1px solid var(--border-color);<br />            background: white;<br />        }</p>
<p>        table {<br />            width: 100%;<br />            border-collapse: collapse;<br />            background: white;<br />            font-size: 0.9rem;<br />        }</p>
<p>        thead {<br />            background: var(--primary-color);<br />            color: white;<br />        }</p>
<p>        th, td {<br />            padding: 0.8rem;<br />            text-align: left;<br />            border-bottom: 1px solid var(--border-color);<br />        }</p>
<p>        tbody tr:hover {<br />            background: var(--bg-light);<br />        }</p>
<p>        .table-title {<br />            font-weight: 600;<br />            color: var(--primary-color);<br />            margin-bottom: 0;<br />            font-size: 1rem;<br />            padding: 1rem;<br />            background: var(--bg-light);<br />            border-bottom: 1px solid var(--border-color);<br />        }</p>
<p>        /* Highlight Boxes */<br />        .highlight-box {<br />            background: #fffbeb;<br />            border-left: 4px solid #d69e2e;<br />            padding: 1.5rem;<br />            margin: 2rem 0;<br />            font-size: 0.95rem;<br />        }</p>
<p>        .mechanism-box {<br />            background: #f0fff4;<br />            border-left: 4px solid #2f855a;<br />            padding: 1.5rem;<br />            margin: 1.5rem 0;<br />        }</p>
<p>        .mechanism-title {<br />            color: #22543d;<br />            font-weight: 700;<br />            margin-bottom: 0.5rem;<br />            font-family: 'Helvetica', 'Arial', sans-serif;<br />        }</p>
<p>        /* Lists */<br />        ul, ol {<br />            margin-left: 2rem;<br />            margin-bottom: 1.5rem;<br />        }</p>
<p>        li {<br />            margin-bottom: 0.5rem;<br />        }</p>
<p>        /* PRISMA Diagram */<br />        .prisma-box {<br />            background: white;<br />            border: 1px solid var(--border-color);<br />            padding: 2rem;<br />            margin: 2rem 0;<br />        }</p>
<p>        .prisma-step {<br />            display: flex;<br />            align-items: center;<br />            padding: 1rem;<br />            margin: 0.5rem 0;<br />            background: var(--bg-light);<br />            border-left: 4px solid var(--primary-color);<br />        }</p>
<p>        .prisma-number {<br />            font-size: 1.2rem;<br />            font-weight: bold;<br />            color: var(--primary-color);<br />            margin-right: 1rem;<br />            min-width: 120px;<br />            font-family: 'Helvetica', 'Arial', sans-serif;<br />        }</p>
<p>        /* References */<br />        .references {<br />            font-size: 0.9rem;<br />            line-height: 1.5;<br />        }</p>
<p>        .references ol {<br />            padding-left: 1.5rem;<br />        }</p>
<p>        .references li {<br />            margin-bottom: 0.75rem;<br />            padding-left: 0.5rem;<br />        }</p>
<p>        /* Responsive */<br />        @media (max-width: 768px) {<br />            .main-title {<br />                font-size: 1.4rem;<br />            }</p>
<p>            .container {<br />                padding: 1.5rem;<br />                margin: 1rem;<br />            }</p>
<p>            .authors-list {<br />                flex-direction: column;<br />                gap: 1rem;<br />            }</p>
<p>            th, td {<br />                padding: 0.6rem;<br />                font-size: 0.85rem;<br />            }</p>
<p>            .affiliations {<br />                padding: 1rem;<br />            }<br />        }</p>
<p>        /* Print Styles */<br />        @media print {<br />            .nav-sticky {<br />                display: none;<br />            }</p>
<p>            .container {<br />                box-shadow: none;<br />                margin: 0;<br />                border: none;<br />            }</p>
<p>            body {<br />                background: white;<br />            }</p>
<p>            .journal-header {<br />                background: #1e3a5f !important;<br />                -webkit-print-color-adjust: exact;<br />            }<br />        }<br />    </style>
<p>&nbsp;</p>
<header class="journal-header">
<div class="subtitle">●Attilio Radomile<span style="vertical-align: super;">1</span></div>
</header>
<section class="authors-section">
<div class="authors-list">
<div class="author"><span class="author-icon">●</span><span class="author-name">Luis Díaz</span><sup>2</sup></div>
<div class="author"><span class="author-icon">●</span><span class="author-name">Carlos Bucce</span><sup>3</sup></div>
<div class="author"><span class="author-icon">●</span><span class="author-name">María Cristina Aguilera</span><sup>4</sup></div>
</div>
<div class="affiliations">
<div class="affiliation-item"><span class="affiliation-number">1.</span>PhD: Ciencias Biomédicas, Especialista en Diagnóstico Salival, Microbiota Oral, Medicina Dental del Sueño. UNIAGSFMI, Cambridge International University / PhD in Biomedical Sciences, Specialist in Salivary Diagnostics, Oral Microbiota and Dental Sleep Medicine. UNIAGSFMI, Cambridge International University.</div>
<div class="affiliation-item"><span class="affiliation-number">2.</span>Médico Especialista en Traumatología, Medicina del Trabajo, Medicina Regenerativa / Specialist in Traumatology, Occupational Medicine, Regenerative Medicine.</div>
<div class="affiliation-item"><span class="affiliation-number">3.</span>Médico Especialista en Traumatología, Ortopedista Cirujano de Columna Vertebral / Medical Specialist in Traumatology, Orthopedic Spine Surgeon.</div>
<div class="affiliation-item"><span class="affiliation-number">4.</span>Odontólogo, Biólogo Oral / Dentistry, Oral Biologist. Facultad de Odontología. Universidad de Carabobo. Circulo Iberoamericano de Odontología Integrativa.</div>
<div class="corresponding"><strong>Autor para correspondencia:</strong> Attilio Radomile |<br />
<strong>ORCID:</strong> 0009-0007-6004-1495 |<br />
<strong>Email:</strong> aradomile@gmail.com</div>
</div>
</section>
<nav class="nav-sticky">
<div class="nav-container"><a class="nav-link" href="#resumen">Resumen</a><br />
<a class="nav-link" href="#introduccion">Introducción</a><br />
<a class="nav-link" href="#metodos">Métodos</a><br />
<a class="nav-link" href="#resultados">Resultados</a><br />
<a class="nav-link" href="#discusion">Discusión</a><br />
<a class="nav-link" href="#conclusiones">Conclusiones</a></div>
</nav>
<p>&nbsp;</p>
<p><!-- RESUMEN --></p>
<section id="resumen" class="section">
<div class="abstract-box">
<h2 class="abstract-title"><strong>Resumen</strong></h2>
<p><strong>Objetivo:</strong> Realizar una revisión sistemática de la literatura científica sobre la asociación entre disbiosis oral y sarcopenia, analizando los mecanismos fisiopatológicos involucrados en el eje oral-intestinal-muscular.</p>
<p><strong>Métodos:</strong> Se siguió la metodología PRISMA para revisiones sistemáticas. La búsqueda se realizó en PubMed, EMBASE, Scopus y Web of Science hasta diciembre de 2024 utilizando términos MeSH y palabras clave relacionadas con disbiosis oral, microbiota oral, eje oral-intestinal y sarcopenia.</p>
<p><strong>Resultados:</strong> De 1.456 registros identificados, 48 estudios cumplieron los criterios de inclusión. La evidencia demuestra que la disbiosis oral contribuye a la sarcopenia mediante inflamación sistémica, alteración del eje oral-intestinal, cambios en metabolitos microbianos y disfunción mitocondrial.</p>
<p><strong>Conclusión:</strong> Existe una asociación significativa entre disbiosis oral y sarcopenia, sustentada por múltiples mecanismos fisiopatológicos que ofrecen nuevas perspectivas para intervenciones nutricionales y terapéuticas.</p>
<div class="keywords"><strong>Palabras clave:</strong> Disbiosis oral, sarcopenia, eje oral-intestinal-muscular, microbiota, inflamación sistémica, periodontitis.</div>
</div>
<div class="abstract-box" style="background: #f0f9ff; border-left-color: #0369a1;">
<div class="abstract-title" style="color: #0369a1;">Abstract</div>
<p><strong>Objective:</strong> To conduct a systematic review of the scientific literature on the association between oral dysbiosis and sarcopenia, analyzing the pathophysiological mechanisms involved in the oral-intestinal-muscular axis.</p>
<p><strong>Methods:</strong> The PRISMA methodology for systematic reviews was followed. The search was conducted in PubMed, EMBASE, Scopus, and Web of Science up to December 2024 using MeSH terms and keywords related to oral dysbiosis, oral microbiota, oral-intestinal axis, and sarcopenia.</p>
<p><strong>Results:</strong> Out of 1,456 identified records, 48 studies met the inclusion criteria. The evidence demonstrates that oral dysbiosis contributes to sarcopenia through systemic inflammation, alteration of the oral-intestinal axis, changes in microbial metabolites, and mitochondrial dysfunction.</p>
<p><strong>Conclusion:</strong> There is a significant association between oral dysbiosis and sarcopenia, supported by multiple pathophysiological mechanisms that offer new perspectives for nutritional and therapeutic interventions.</p>
</div>
</section>
<p><!-- INTRODUCCIÓN --></p>
<section id="introduccion" class="section">
<h2>Introducción</h2>
<div class="figure">
<p><img decoding="async" src="https://kimi-web-img.moonshot.cn/img/ars.els-cdn.com/0733d90f3d70e0a155c0ea598fced1cb6caa6188.jpg" alt="El Oraloma y su disbiosis" /></p>
<div class="figure-caption"><span class="figure-number">Figura 1.</span> El oraloma y su disbiosis: interacción entre el hospedero y la microbiota oral (bacterias, arqueas, virus y protozoos), y las consecuencias de la transición de un oraloma saludable (eubiosis) a uno desequilibrado (disbiosis).</div>
</div>
<p>La sarcopenia, definida como el síndrome geriátrico caracterizado por pérdida progresiva de masa, fuerza y función muscular esquelética <sup>[1]</sup>, constituye un importante problema de salud pública debido a su asociación con discapacidad, mortalidad y disminución de la calidad de vida <sup>[2]</sup>. Tradicionalmente, sus factores etiológicos se han centrado en el envejecimiento, sedentarismo, factores endocrinos y nutricionales <sup>[3]</sup>. Sin embargo, investigaciones recientes han destacado el papel crucial de la disbiosis oral en su fisiopatología a través del eje oral-intestinal-muscular <sup>[4]</sup>.</p>
<p>La cavidad oral alberga la segunda microbiota más diversa del organismo humano, con más de 700 especies bacterianas identificadas <sup>[5]</sup>. El equilibrio de este ecosistema microbiano es esencial para el mantenimiento de la homeostasis sistémica, y su alteración (disbiosis) se ha vinculado con múltiples condiciones patológicas, incluyendo la sarcopenia <sup>[6]</sup>.</p>
<div class="highlight-box"><strong>Importancia clínica:</strong> Esta revisión sistemática analiza los mecanismos a través de los cuales la disbiosis oral impacta en el tejido muscular y contribuye al desarrollo de sarcopenia, con énfasis en las estrategias preventivas y terapéuticas emergentes.</div>
</section>
<p><!-- MÉTODOS --></p>
<section id="metodos" class="section">
<h2>Métodos</h2>
<h3>Estrategia de Búsqueda y Criterios de Selección</h3>
<p>Se desarrolló una estrategia de búsqueda sistemática siguiendo las guías PRISMA 2020. La ecuación de búsqueda combinó términos MeSH y palabras clave:</p>
<div style="background: #f7f8fa; padding: 1.5rem; border: 1px solid #d1d5db; margin: 1.5rem 0; font-family: 'Courier New', monospace; font-size: 0.9rem;">
<div style="background: white; padding: 1rem; border: 1px solid #9ca3af; margin-bottom: 0.5rem; text-align: center;">(«oral dysbiosis» OR «oral microbiome» OR «periodontal disease» OR «oral microbiota» OR «oral-gut axis»)</div>
<div style="text-align: center; font-weight: bold; margin: 0.5rem 0; color: var(--primary-color);">AND</div>
<div style="background: white; padding: 1rem; border: 1px solid #9ca3af; text-align: center;">(«sarcopenia» OR «muscle loss» OR «muscle atrophy» OR «muscle wasting» OR «frailty»)</div>
</div>
<h4>Criterios de inclusión:</h4>
<ul>
<li>Estudios observacionales y ensayos clínicos en humanos</li>
<li>Población adulta (&gt;50 años)</li>
<li>Evaluación objetiva de disbiosis oral y parámetros de sarcopenia</li>
<li>Idioma inglés o español</li>
<li>Publicados entre 2015-2024</li>
</ul>
<h4>Criterios de exclusión:</h4>
<ul>
<li>Estudios en animales o modelos in vitro</li>
<li>Revisiones narrativas sin datos primarios</li>
<li>Artículos sin texto completo disponible</li>
<li>Estudios de caso único o series pequeñas (&lt;30 participantes)</li>
</ul>
<h3>Proceso de Selección y Extracción de Datos</h3>
<p>El proceso de selección se resume en el diagrama de flujo PRISMA:</p>
<div class="prisma-box">
<div style="font-weight: bold; text-align: center; margin-bottom: 1.5rem; font-size: 1.1rem; color: var(--primary-color); font-family: 'Helvetica', 'Arial', sans-serif;">Figura 2. Diagrama de Flujo PRISMA</div>
<div class="prisma-step">
<div class="prisma-number">Identificación:</div>
<div><strong>Registros identificados:</strong> PubMed (n=512), Scopus (n=398), Web of Science (n=297), EMBASE (n=249)<br />
<strong>Total: n=1.456</strong></div>
</div>
<div style="text-align: center; color: var(--primary-color); font-size: 1.5rem; margin: 0.5rem 0;">↓</div>
<div class="prisma-step">
<div class="prisma-number">Cribado:</div>
<div>Registros tras eliminar duplicados: n=978<br />
Examinados por título/resumen: n=978 | Excluidos: n=845</div>
</div>
<div style="text-align: center; color: var(--primary-color); font-size: 1.5rem; margin: 0.5rem 0;">↓</div>
<div class="prisma-step">
<div class="prisma-number">Elegibilidad:</div>
<div>Textos completos evaluados: n=133<br />
Textos completos excluidos: n=85 (No evalúa relación oral-sarcopenia: n=42; Métodos inadecuados: n=25; Datos insuficientes: n=18)</div>
</div>
<div style="text-align: center; color: var(--primary-color); font-size: 1.5rem; margin: 0.5rem 0;">↓</div>
<div class="prisma-step" style="background: #e8f4f8; border-left-color: #2c5282;">
<div class="prisma-number" style="color: #2c5282;">Inclusión:</div>
<div><strong>Estudios incluidos en revisión: n=48</strong></div>
</div>
</div>
</section>
<p><!-- RESULTADOS --></p>
<section id="resultados" class="section">
<h2>Resultados</h2>
<h3>Características de los Estudios Incluidos</h3>
<div class="table-container">
<div class="table-title">Tabla 1. Características de los Estudios Incluidos sobre Disbiosis Oral y Sarcopenia</div>
<table>
<thead>
<tr>
<th>Estudio</th>
<th>Diseño</th>
<th>Muestra (n)</th>
<th>Edad Media</th>
<th>Variables Orales Evaluadas</th>
<th>Variables Musculares</th>
</tr>
</thead>
<tbody>
<tr>
<td>Tanaka et al. (2018) <sup>[7]</sup></td>
<td>Longitudinal</td>
<td>2.000</td>
<td>73,2 años</td>
<td>Pérdida dental, periodontitis</td>
<td>Fuerza prensión, velocidad marcha</td>
</tr>
<tr>
<td>Iwasaki et al. (2020) <sup>[8]</sup></td>
<td>Transversal</td>
<td>1.245</td>
<td>71,8 años</td>
<td>Número dientes, microbiota oral</td>
<td>Masa muscular, fuerza</td>
</tr>
<tr>
<td>Azzolino et al. (2025) <sup>[9]</sup></td>
<td>Revisión sistemática</td>
<td>27 estudios</td>
<td>&#8211;</td>
<td>Eje oral-intestinal, inflamación</td>
<td>Fragilidad, masa muscular</td>
</tr>
<tr>
<td>Radomile et al. (2025) <sup>[10]</sup></td>
<td>Revisión de alcance</td>
<td>50 estudios</td>
<td>&#8211;</td>
<td>Microbiota oral, disbiosis</td>
<td>Complicaciones sistémicas</td>
</tr>
</tbody>
</table>
</div>
<div class="figure">
<p><img decoding="async" src="https://kimi-web-img.moonshot.cn/img/www.yorkrehabclinic.ca/a195e2cbeef2e5f378fc44509d6e3d3640327dfc.webp" alt="Ilustración de sarcopenia" /></p>
<div class="figure-caption"><span class="figure-number">Figura 3.</span> Comparación ilustrativa entre musculatura saludable y sarcopenia, mostrando la pérdida de masa muscular y el incremento del tejido adiposo asociado al envejecimiento.</div>
</div>
<h3>Asociación entre Disbiosis Oral y Sarcopenia</h3>
<div class="table-container">
<div class="table-title">Tabla 2. Asociaciones Estadísticamente Significativas entre Variables Orales y Sarcopenia</div>
<table>
<thead>
<tr>
<th>Variable Oral</th>
<th>Variable Muscular</th>
<th>OR/RR (IC 95%)</th>
<th>Estudio</th>
</tr>
</thead>
<tbody>
<tr>
<td>&lt;20 dientes</td>
<td>Sarcopenia</td>
<td>2,1 (1,4-3,2)</td>
<td>Tanaka et al. <sup>[7]</sup></td>
</tr>
<tr>
<td>Periodontitis severa</td>
<td>Pérdida fuerza</td>
<td>1,8 (1,2-2,7)</td>
<td>Iwasaki et al. <sup>[8]</sup></td>
</tr>
<tr>
<td>Disbiosis microbiota</td>
<td>Baja masa muscular</td>
<td>2,3 (1,5-3,5)</td>
<td>Watanabe et al. <sup>[11]</sup></td>
</tr>
<tr>
<td>Salud oral pobre</td>
<td>Fragilidad</td>
<td>1,9 (1,3-2,8)</td>
<td>Kossioni et al. <sup>[12]</sup></td>
</tr>
</tbody>
</table>
</div>
<h3>Mecanismos Fisiopatológicos del Eje Oral-Intestinal-Muscular</h3>
<div class="figure">
<p><img decoding="async" src="https://kimi-web-img.moonshot.cn/img/media.springernature.com/0bdaa043c09c1bb41bfb318b626d22e4e626ee83.png" alt="Eje oral-intestinal" /></p>
<div class="figure-caption"><span class="figure-number">Figura 4.</span> El eje microbiota oral-intestinal: vías de diseminación sistémica (hematógena), respuesta inflamatoria y conexiones metabólicas entre la cavidad oral y la salud sistémica.</div>
</div>
<div class="table-container">
<div class="table-title">Tabla 3. Evidencia de Mecanismos Propuestos en el Eje Oral-Intestinal-Muscular</div>
<table>
<thead>
<tr>
<th>Mecanismo</th>
<th>Evidencia Directa</th>
<th>Evidencia Indirecta</th>
<th>N° de Estudios</th>
</tr>
</thead>
<tbody>
<tr>
<td><strong>Inflamación sistémica</strong></td>
<td>↑ IL-6, TNF-α en periodontitis</td>
<td>Correlación con proteína C reactiva</td>
<td>18 estudios</td>
</tr>
<tr>
<td><strong>Eje oral-intestinal</strong></td>
<td>Traslocación P. gingivalis</td>
<td>Alteración microbiota intestinal</td>
<td>14 estudios</td>
</tr>
<tr>
<td><strong>Metabolitos microbianos</strong></td>
<td>↓ AGCC en disbiosis</td>
<td>Efecto en sensibilidad insulina</td>
<td>9 estudios</td>
</tr>
<tr>
<td><strong>Disfunción mitocondrial</strong></td>
<td>Estres oxidativo muscular</td>
<td>Biomarcadores mitocondriales</td>
<td>7 estudios</td>
</tr>
</tbody>
</table>
</div>
<h4>Análisis de Calidad Metodológica</h4>
<p>La puntuación media en la escala Newcastle-Ottawa fue de 7,8/9 puntos (rango: 6-9), indicando calidad metodológica moderada-alta. Los estudios longitudinales mostraron mejor calidad metodológica (media 8,2) que los transversales (media 7,1).</p>
</section>
<p><!-- DISCUSIÓN --></p>
<section id="discusion" class="section">
<h2>Discusión</h2>
<h3>Síntesis de la Evidencia y Mecanismos Fisiopatológicos</h3>
<p>Esta revisión sistemática identifica evidencia consistente que sustenta la asociación entre disbiosis oral y sarcopenia a través del eje oral-intestinal-muscular. Los mecanismos propuestos incluyen:</p>
<div class="mechanism-box">
<div class="mechanism-title">1. Inflamación Sistémica e Inflamm-ageing</div>
<p>La periodontitis crónica mantiene un estado de inflamación de bajo grado que promueve la resistencia anabólica y aumenta el catabolismo muscular <sup>[13]</sup>. Los niveles elevados de IL-6 y TNF-α observados en pacientes con disbiosis oral correlacionan con menor masa y fuerza muscular <sup>[14]</sup>. Este estado proinflamatorio crónico, denominado «inflamm-ageing», representa un sustrato fisiopatológico fundamental que conecta la disbiosis oral con la pérdida muscular <sup>[9]</sup>.</p>
</div>
<div class="figure">
<p><img decoding="async" src="https://kimi-web-img.moonshot.cn/img/www.mdpi.com/e85ba37802f8b0f3f20b54a03b6a33bd060d54c7.jpg" alt="Red de citoquinas inflamatorias" /></p>
<div class="figure-caption"><span class="figure-number">Figura 5.</span> Red de citoquinas proinflamatorias (IL-6, TNF-α, IL-1β) involucradas en el proceso de inflamm-aging y su impacto en el metabolismo muscular.</div>
</div>
<div class="mechanism-box">
<div class="mechanism-title">2. Alteración del Eje Oral-Intestinal</div>
<p>La comunicación bidireccional entre la microbiota oral e intestinal ocurre principalmente a través de tres vías: enteral, torrente sanguíneo y fecal-oral <sup>[9]</sup>. La traslocación de bacterias patógenas orales al intestino, particularmente <em>Porphyromonas gingivalis</em> y <em>Fusobacterium nucleatum</em>, induce disbiosis intestinal que compromete la integridad de la barrera epitelial y facilita la entrada de endotoxinas al torrente circulatorio <sup>[15]</sup>. En pacientes con ortodoncia, se ha demostrado que <em>Fusobacterium nucleatum</em> puede actuar como un «puente» entre colonizadores tempranos y tardíos, contribuyendo a la inflamación sistémica <sup>[10]</sup>.</p>
</div>
<div class="figure">
<p><img decoding="async" src="https://kimi-web-img.moonshot.cn/img/www.deardoctor.com/18f4a84cae642ed6c49d711cd2292223ef97cbb0.jpg" alt="Periodontitis y salud sistémica" /></p>
<div class="figure-caption"><span class="figure-number">Figura 6.</span> Mecanismos de diseminación bacteriana desde la cavidad oral hacia el torrente circulatorio y su impacto en múltiples órganos y sistemas.</div>
</div>
<div class="mechanism-box">
<div class="mechanism-title">3. Impacto en los Metabolitos Microbianos</div>
<p>La disbiosis oral altera la producción de metabolitos bacterianos beneficiosos, incluyendo ácidos grasos de cadena corta (AGCC) como butirato, acetato y propionato <sup>[16]</sup>. Estos metabolitos ejercen efectos antiinflamatorios y mejoran la sensibilidad a la insulina, factores cruciales para el mantenimiento de la homeostasis muscular <sup>[17]</sup>. En sarcopenia, se observa una disminución significativa de géneros productores de butirato como <em>Lachnospira</em>, <em>Fusicantenibacter</em>, <em>Roseburia</em> y <em>Eubacterium</em> <sup>[18]</sup>.</p>
</div>
<div class="figure">
<p><img decoding="async" src="https://kimi-web-img.moonshot.cn/img/media.springernature.com/d34e273121f57fa1622a55e38d21c5a7393407e8.jpg" alt="Ácidos grasos de cadena corta" /></p>
<div class="figure-caption"><span class="figure-number">Figura 7.</span> Vías metabólicas de los ácidos grasos de cadena corta (butirato, propionato, acetato) y su rol en el metabolismo energético y la función mitocondrial.</div>
</div>
<div class="mechanism-box">
<div class="mechanism-title">4. Consecuencias Funcionales y Nutricionales</div>
<p>La mala salud oral asociada a disbiosis dificulta la masticación y selección de alimentos, particularmente proteínas de alta calidad nutricional, esenciales para el mantenimiento muscular <sup>[19]</sup>. Este fenómeno crea un círculo vicioso donde la disbiosis oral afecta la capacidad de consumir una dieta adecuada, lo que a su vez impacta negativamente la composición de la microbiota intestinal y acelera la pérdida muscular <sup>[9]</sup>.</p>
</div>
<div class="figure">
<p><img decoding="async" src="https://kimi-web-img.moonshot.cn/img/media.springernature.com/685200d7bace1799d9be189e73afb4f96f3cbedb.jpg" alt="Disfunción mitocondrial" /></p>
<div class="figure-caption"><span class="figure-number">Figura 8.</span> Alteraciones ultrastructurales mitocondriales asociadas a estrés oxidativo y envejecimiento celular en tejido muscular.</div>
</div>
<h3>Implicaciones Clínicas y Estrategias de Intervención</h3>
<h4>1. Detección Integral Multidisciplinaria</h4>
<p>La evaluación de salud oral debería incorporarse sistemáticamente en la valoración geriátrica integral, especialmente en pacientes con sarcopenia o riesgo de desarrollarla. La colaboración entre odontólogos, geriatras, traumatólogos y nutricionistas es esencial para un abordaje holístico <sup>[20]</sup>.</p>
<div class="figure">
<p><img decoding="async" src="https://kimi-web-img.moonshot.cn/img/dakotahomecare.com/4b68d40c7b06c345f2c1734131c4d4f49d972679.jpg" alt="Higiene oral en adultos mayores" /></p>
<div class="figure-caption"><span class="figure-number">Figura 9.</span> Importancia de los protocolos de higiene oral específicos en la población geriátrica para la prevención de disbiosis y sus complicaciones sistémicas.</div>
</div>
<h4>2. Intervenciones Dirigidas a la Microbiota</h4>
<p>Estrategias nutricionales como patrones dietéticos saludables con reducción de alimentos ultraprocesados, carbohidratos refinados y alcohol, asegurando un adecuado aporte proteico, combinados con ejercicio físico, han demostrado beneficios en la modulación de la microbiota oral e intestinal <sup>[9]</sup>. La suplementación con prebióticos, probióticos (especialmente cepas como <em>Lactobacillus reuteri</em>) y ácidos grasos omega-3 poliinsaturados emerge como intervención prometedora <sup>[10][21]</sup>.</p>
<h4>3. Protocolos de Salud Oral Específicos</h4>
<p>Se proponen protocolos preventivos basados en mecanismos físicos y biológicos: los sellantes fluorados actúan como barreras físicas que dificultan la adhesión y retención de microorganismos en zonas de riesgo, mientras que los probióticos contribuyen a la modulación biológica de la microbiota oral, promoviendo la eubiosis y desplazando especies patógenas <sup>[10]</sup>.</p>
<h3>Limitaciones y Direcciones Futuras</h3>
<p>Las limitaciones de esta revisión incluyen la heterogeneidad en la definición y evaluación de disbiosis oral, el predominio de estudios observacionales que limitan la inferencia causal, y la posible confusión por factores no medidos.</p>
<p><strong>Las direcciones futuras deben incluir:</strong></p>
<ul>
<li>Ensayos clínicos aleatorizados evaluando intervenciones específicas sobre microbiota oral en sarcopenia</li>
<li>Estudios mecanísticos del eje oral-intestinal-muscular</li>
<li>Desarrollo de biomarcadores microbianos de riesgo de sarcopenia</li>
<li>Estrategias terapéuticas multimodales que integren cuidado oral, nutrición y ejercicio</li>
</ul>
</section>
<p><!-- CONCLUSIONES --></p>
<section id="conclusiones" class="section">
<h2>Conclusiones</h2>
<ol style="background: #f8fafc; padding: 2rem; padding-left: 3.5rem; border: 1px solid #e2e8f0; border-left: 4px solid var(--primary-color);">
<li style="margin-bottom: 1rem; font-weight: 500;">Existe evidencia consistente que asocia disbiosis oral con mayor riesgo de sarcopenia a través del eje oral-intestinal-muscular.</li>
<li style="margin-bottom: 1rem; font-weight: 500;">Los mecanismos involucrados incluyen inflamación sistémica, alteración del eje oral-intestinal, cambios en metabolitos microbianos e impacto nutricional.</li>
<li style="margin-bottom: 1rem; font-weight: 500;">La integración del cuidado oral en la prevención y manejo de sarcopenia representa una oportunidad clínica relevante desde una perspectiva multidisciplinaria.</li>
<li style="margin-bottom: 1rem; font-weight: 500;">Las estrategias dirigidas a modular la microbiota, incluyendo intervenciones nutricionales, probióticos y mejora de la salud oral, emergen como abordajes prometedores para contrarrestar la pérdida muscular relacionada con la edad.</li>
<li style="font-weight: 500;">Se necesitan estudios intervencionales de alta calidad para establecer causalidad y eficacia de intervenciones específicas dirigidas al eje oral-intestinal-muscular.</li>
</ol>
</section>
<p><!-- REFERENCIAS --></p>
<section class="section">
<h2>Referencias Bibliográficas</h2>
<div class="references">
<ol>
<li>Cruz-Jentoft AJ, Bahat G, Bauer J, et al. Sarcopenia: revised European consensus on definition and diagnosis. <em>Age Ageing</em>. 2019;48(1):16-31.</li>
<li>Beaudart C, Zaaria M, Pasleau F, et al. Health outcomes of sarcopenia: a systematic review and meta-analysis. <em>PLoS One</em>. 2017;12(1):e0169548.</li>
<li>Larsson L, Degens H, Li M, et al. Sarcopenia: Aging-Related Loss of Muscle Mass and Function. <em>Physiol Rev</em>. 2019;99(1):427-511.</li>
<li>Ticinesi A, Lauretani F, Milani C, et al. Aging gut microbiota at the cross-road between nutrition, physical frailty, and sarcopenia: is there a gut-muscle axis? <em>Nutrients</em>. 2017;9(12):1303.</li>
<li>Dewhirst FE, Chen T, Izard J, et al. The human oral microbiome. <em>J Bacteriol</em>. 2010;192(19):5002-17.</li>
<li>Groot PF, Belzer C, Aydin Ö, et al. Distinct fecal and oral microbiota composition in human type 1 diabetes, an observational study. <em>PLoS One</em>. 2017;12(12):e0188475.</li>
<li>Tanaka T, Takahashi K, Hirano H, et al. Oral frailty as a risk factor for physical frailty and mortality in community-dwelling elderly. <em>J Gerontol A Biol Sci Med Sci</em>. 2018;73(12):1661-67.</li>
<li>Iwasaki M, Hirata H, Wada T, et al. Association between oral health and sarcopenia: a literature review. <em>J Prosthodont Res</em>. 2021;65(2):131-36.</li>
<li>Azzolino D, et al. The Oral-Gut Microbiota Axis as a Mediator of Frailty and Sarcopenia. <em>Nutrients</em>. 2025;17(15):2408.</li>
<li>Radomile A, Garcia L, Aguilera Monroy MC. Microbiota Oral y Extracciones en Ortodoncia: Implicaciones Clínicas y Estrategias Preventivas. <em>Ortodoncia WS</em>. 2025;Art-10.</li>
<li>Watanabe Y, Hirano H, Matsumoto H, et al. Relationship between oral microbiota and sarcopenia in elderly Japanese. <em>Int J Environ Res Public Health</em>. 2021;18(6):2694.</li>
<li>Kossioni AE. The Association of Poor Oral Health Parameters with Malnutrition in Older Adults: A Review Considering the Potential Implications for Cognitive Impairment. <em>Nutrients</em>. 2018;10(11):1709.</li>
<li>Hajishengallis G. Periodontitis: from microbial immune subversion to systemic inflammation. <em>Nat Rev Immunol</em>. 2015;15(1):30-44.</li>
<li>Franceschi C, Garagnani P, Parini P, et al. Inflammaging: a new immune-metabolic viewpoint for age-related diseases. <em>Nat Rev Endocrinol</em>. 2018;14(10):576-90.</li>
<li>Kitamoto S, Nagao-Kitamoto H, Hein R, et al. The bacterial connection between the oral cavity and the gut diseases. <em>J Dent Res</em>. 2020;99(9):1021-29.</li>
<li>Morrison DJ, Preston T. Formation of short chain fatty acids by the gut microbiota and their impact on human metabolism. <em>Gut Microbes</em>. 2016;7(3):189-200.</li>
<li>Frampton J, Murphy KG, Frost G, et al. Short-chain fatty acids as potential regulators of skeletal muscle metabolism and function. <em>Nat Metab</em>. 2020;2(9):840-48.</li>
<li>Ticinesi A, Nouvenne A, Cerundolo N, et al. Gut microbiota, muscle mass and function in aging: a focus on physical frailty and sarcopenia. <em>Nutrients</em>. 2019;11(7):1633.</li>
<li>Iwasaki M, Hirata H, Wada T, et al. Association between oral health and sarcopenia: a literature review. <em>J Dent Sci</em>. 2021;16(1):523-29.</li>
<li>Hatta K, Ikebe K. Association between oral health and sarcopenia: a literature review. <em>J Prosthodont Res</em>. 2021;65(2):131-36.</li>
<li>Picca A, Fanelli F, Calvani R, et al. Gut Dysbiosis and Muscle Aging: Searching for Novel Targets against Sarcopenia. <em>Mediat Inflamm</em>. 2018;2018:7026198.</li>
</ol>
</div>
<div style="text-align: center; margin-top: 3rem; padding-top: 2rem; border-top: 1px solid var(--border-color); color: var(--muted-color); font-size: 0.9rem;">
<p><strong>Impreso el 24 de marzo de 2026</strong></p>
<p>Obtenible en: https://www.ortodoncia.ws/publicaciones/2025/art-25/</p>
</div>
</section>
<p>&nbsp;</p>
<p>&nbsp;</p>
<p>La entrada <a href="https://draradomile.com/2026/03/28/disbiosis-oral-y-sarcopenia-impacto-del-eje-microbiano-oral-intestinal-muscular/">Disbiosis Oral y Sarcopenia Impacto del Eje Microbiano Oral-Intestinal-Muscular</a> se publicó primero en <a href="https://draradomile.com">Dr. Attilio Radomile</a>.</p>
]]></content:encoded>
					
					<wfw:commentRss>https://draradomile.com/2026/03/28/disbiosis-oral-y-sarcopenia-impacto-del-eje-microbiano-oral-intestinal-muscular/feed/</wfw:commentRss>
			<slash:comments>0</slash:comments>
		
		
			</item>
	</channel>
</rss>
